Νάξος

Το μεγαλύτερο και το πιο εύφορο νησί των Κυκλάδων ξεχωρίζει από τα υπόλοιπα νησιά του συμπλέγματος χάρη στη φυσική ομορφιά του: καταπράσινες κοιλάδες, πλούσια βλάστηση, οροπέδια και βουνοκορφές προσκαλούν τον επισκέπτη να μην αρκεστεί μόνο στο κολύμπι, αλλά να εξερευνήσει αυτό το τοπίο που γέννησε μύθους και θρύλους από την αρχαιότητα· δεν είναι περίεργο, άλλωστε, που εδώ θεωρήθηκε ότι γεννήθηκε ο Δίας, αλλά και ο Διόνυσος. Επίσης, αρκετά σημεία του έχουν ανακηρυχθεί τόποι ιδιαίτερης οικολογικής αξίας, προστατευόμενοι από τα δίκτυα Natura 2000 και Corine, όπως ο υγρότοπος της αλυκής Νάξου και οι βιότοποι των βουνών Ζα και Κορώνου. Την αξία του νησιού εκτίμησαν και οι Δυτικοί, την περίοδο της Ενετοκρατίας, η οποία σφράγισε αρκετές πτυχές της ζωής στο νησί, έως ότου πέρασε στους Οθωμανούς. Ο 18ος και ο 19ος αιώνας αποτέλεσαν την περίοδο της μέγιστης ακμής τόσο από οικονομική όσο και από πολιτιστική άποψη. Τότε έφτασε η εκβιομηχάνιση στο νησί, με την εξαγωγή της σμύριδας, αλλά και η επανάσταση, χάρη στο Ναξιώτη Ιωάννη Παπαρρηγόπουλο, δραστήριο στέλεχος της Φιλικής Εταιρείας.

Ο επίσκέπτης στην Νάξο πρέπει οπωσδήποτε να περάσει από την «Πορτάρα», σήμα κατατεθέν του νησιού, που βρίσκεται πάνω στη νησίδα Παλάτια, και είναι το πρώτο μνημίο που αντικρίζει καθώς το πλοίο πλησιάζει στο λιμάνι. Πρόκειται για το μνημειώδες μαρμάρινο θύρωμα του ναού του Απόλλωνα, ο οποίος άρχισε να κατασκευάζεται κατά τον 6ο αι. π.Χ., αλλά έμεινε ημιτελής. Εκεί σύμφωνα με τη μυθολογία, εγκατέλειψε την Αριάδνη ο Θησέας, για να τη βρει στη συνέχεια ο Διόνυσος και να την κάνει γυναίκα του.


Μόλις κατέβει από το καράβι, ο επισκέπτης βρίσκεται στην Χώρα της Νάξου, πρωτεύουσα του Δουκάτου της Νάξου κατά τους Μεσαιωνικούς χρόνους, εκεί δεσπόζει το Κάστρο του Σανούδου, όπως είναι γνωστό το οχυρό στην ομώνυμη συνοικία, μια από τις λίγες μεσαιωνικές πόλεις που σώζονται στην Ελλάδα. Το κάστρο περιβαλλόταν από τείχος, από το οποίο σώζεται μόνο ένας πύργος. Το οχυρό χτίστηκε το 1207, πάνω στα ερείπια της αρχαίας ακρόπολης, από τον Μάρκο Σανούδο και είχε τρεις πύλες. Η βόλτα στα μεσαιωνικά σοκάκια με τις καμάρες κι ανάμεσα στις αρχοντικές κατοικίες θα σας μεταφέρει σε έναν αλλοτινό κόσμο. Εκεί βρίσκεται επίσης, η καθολική μητρόπολη, η μονή των Ουρσουλινών και η μονή των Καπουκίνων. Από το 1999 λειτουργεί το Επιτόπιο Αρχαιολογικό Μουσείο στην πλατεία Μητρόπολης, στη Χώρα της Νάξου. Στον υπόγειο χώρο των 400 τ.μ. εκτίθενται τα ερείπια των ανασκαφών, τμήμα του μυκηναϊκού τείχους της αρχαίας πόλης, διάφορα εργαστήρια αγγειοπλαστικής, αλλά και τάφοι που χρονολογούνται στη Γεωμετρική εποχή. Η αριστοκρατική αίγλη του παρελθόντος ζωντανεύει στο Ενετικό Μουσείο, που είναι γνωστό και ως Πύργος Δελαρρόκα-Μπαρότσι, δεξιά από την Τρανή Πόρτα του Κάστρου.

Συνεχίζοντας τις μικρές αποδράσεις ο επισκέπτης αξίζει να περάσει από το Φιλότι, ένα από τα μεγαλύτερα χωριά της Νάξου και από τα πιο δραστήρια, στους πρόποδες του ψηλότερου βουνού των Κυκλάδων, του Ζα. Από τα αξιοθέατα ξεχωρίζουν η Παναγία η Φιλοτίτισσα, του 18ου αιώνα, και η γραφική Παναγία Αριών, πάνω σε λόφο έξω από τον οικισμό. Στα περίχωρα στέκεται περίφανος ο πύργος του Χειμάρρου, ένα τριώροφο κυκλικό οχυρό των Ελληνιστικών χρόνων. Ο Απείρανθος ή Απέραθος, είναι το μεγαλύτερο και γνωστότερο από τα «σμυριδοχώρια»,βρίσκεται σε υψόμετρο 550 μ. ανάμεσα σε δυο κοιλάδες με αμπελώνες. Φημίζεται για τους πνευματικούς ανθρώπους που ήταν τέκνα του, για την απεραθίτικη ντοπιολαλιά, τη μουσική του παράδοση, αλλά και τη γραφική αρχιτεκτονική – διατηρεί τα μεσαιωνικά δρομάκια με τις καμάρες, στρωμένα με μάρμαρο, και τα ενετικά αρχοντικά. Στο Αρχαιολογικό Μουσείο του χωριού θα δείτε τις μαρμάρινες πλάκες της Πρωτοκυκλαδικής περιόδου, που μαρτυρούν το πανάρχαιο παρελθόν του νησιού. Ο όρμος της Μουτσούνας θα ήταν το σημείο όπου φορτωνόταν η σμύριδα στα πλοία και το εναέριο σύστημα μεταφοράς της κατευθείαν από τα ορυχεία! Προχωρώντας προς την ενδοχώρα της νοτιοδυτικής Νάξου, ο επισκέπτης πρέπει να περάσει από τον Γύρουλα, κοντά στο Σαγκρί, που είναι τόπος ιδιαίτερου αρχαιολογικού πλούτου. Στο λόφο του Γύρουλα βρίσκεται ο ναός της Δήμητρας από τον 6ο αιώνα π.Χ., από τα σημαντικότερα κτίσματα της αρχαίας Νάξου. Κατασκευασμένος από λευκό μάρμαρο και μερικώς αναστηλωμένος, αποτελεί επιβλητικό θέαμα. Εκεί βρίσκεται και το μικρό Αρχαιολογικό Μουσείο με θέμα τη χρήση του ιερού και τη μετατροπή του σε βυζαντινή βασιλική αργότερα. Σε μικρή απόσταση από τη Χώρα, και με κατεύθυνση προσ το Βορρά φτάνει κανείς στις Εγγαρές και την ομώνυμη καταπράσινη κοιλάδα με τρεχούμενα νερά, οπωροφόρα δέντρα και πολλά περιβόλια. Είναι το πιο εύφορο πεδινό χωριό του νησιού, χωρίς όμως να απέχει πολύ από τη θάλασσα. Εκεί έκανε τις διακοπές του ο Νίκος Καζαντζάκης. Ανάμεσα στ’ αξιοθέατα, τα αναπαλαιωμένα ελαιοτριβεία και οι διατηρητέοι νερόμυλοι μαρτυρούν την προκοπή των κατοίκων, ενώ εντυπωσιακή είναι η τεχνητή λίμνη που διασφαλίζει την ύδρευση.

Από τα σημαντικότερα θέλγητρα της Νάξου, οι παραλίες της είναι πολυάριθμες – η ποικιλία είναι τέτοια, που ο καθένας θα βρει σίγουρα αυτό που προτιμάει, είτε πολυσύχναστη πλαζ είτε ερημικό ακρογιάλι. Από τις πιο φημισμένες είναι η παραλία στον Άγιο Προκόπιο, με δυνατότητα για θαλάσσια σπορ και όλες τις ανέσεις, ακόμα και με τμήμα για γυμνιστές. Διάσημη είναι και η αμμουδιά στην Αγία Άννα, με τους κέδρους αλλά και τα ψαροκάικα. Ολόκληρη η νοτιοδυτική Νάξος, από τον Μάραγκα και την Πλάκα έως την Αγιασσό, φημίζεται για τα πεντακάθαρα νερά και τις αμμουδερές της παραλίες.