Ενέργεια: Κοινωνικό αγαθό ή εμπόρευμα;

 

Στην Ελλάδα το όραμα της πράσινης ανάπτυξης αποτυπώνεται ανάγλυφα στο επικείμενο σ/ν για τις Ανανεώσιμες Πηγές Ενέργειας του ΥΠΕΚΑ. Κεντρικός στόχος του σχεδίου νόμου είναι η αναθέρμανση των επενδύσεων και η παραγωγή επιδοτούμενης κερδοφορίας για το μεγάλο εγχώριο αλλά και διεθνές κεφάλαιο, υπεράνω οποιουδήποτε κοινωνικού ή περιβαλλοντικού κριτηρίου με την ταυτόχρονη παράδοση της δημόσιας γης, σχεδόν στο σύνολό της, ως λάφυρο στους ιδιώτες επενδυτές.
Συνέντευξη με μέλη της θεματικής περιβάλλοντος του ΣΥΡΙΖΑ, ενόψει της πανελλαδικής συνάντησης για την ενέργεια, που θα πραγματοποιηθεί το Σάββατο 17 Απριλίου, στο Συνεδριακό Κέντρο Θήβας. Το θέμα τεράστιο και άκρως επίκαιρο, καθώς η Ελλάδα είναι μία από τις πιο καθυστερημένες σπάταλες και ρυπαίνουσες χώρες της Ευρώπης στην παραγωγή ενέργειας. Οι απαντήσεις στα ερωτήματα της “Αυγής” δόθηκαν από τους Χάρη Κωνσταντάτο, Μυρτώ Μπολώτα, Ευθύμη Παπαδημητρίου, Δέσποινα Σπανούδη, Πέτρο Ψαρέα, μέλη της Ομάδας Ενέργειας της Θεματικής Περιβάλλοντος ΣΥΡΙΖΑ

* Ενέργεια και οικονομική κρίση: διαφαίνονται κίνδυνοι ή είναι μια πρόκληση για αναστοχασμό γύρω από την ακολουθούμενη πολιτική;

Η ανθρωπότητα σήμερα αντιμετωπίζει δύο μείζονες κρίσεις. Την παγκόσμια καπιταλιστική «οικονομική» κρίση και την οικολογική κρίση που προκαλείται κυρίως από τη ληστρική εκμετάλλευση της φύσης. Το στοιχείο που εκφράζει με τον ίσως πιο έκδηλο τρόπο την οργανική σύνδεση των δύο αυτών κρίσεων και το κοινό τους αιτιακό υπόβαθρο, είναι η ενέργεια. Το παραπάνω συμπέρασμα αποτυπώνεται ανάγλυφα εάν εξετάσουμε το καθεστώς ιδιοκτησίας των ενεργειακών πηγών και των δικτύων μεταφοράς της καθώς και τους ανταγωνισμούς για τον έλεγχό τους, το μέγεθος των πολυεθνικών ομίλων που δραστηριοποιούνται στην ενέργεια, τον τρόπο παραγωγής και διανομής της, την τιμολόγησή της, τη συμμετοχή της στις εκπομπές αερίων του θερμοκηπίου, την άμεση επίδρασή της σε πλειάδα τομέων της παραγωγής, την εξάρτηση του παραγωγικού μοντέλου από αυτήν.
Στο ζήτημα αυτό οι κυρίαρχες αστικές δυνάμεις απαντούν με απελευθέρωση της αγοράς ενέργειας, με χρηματιστήρια ρύπων και με προώθηση ρυθμίσεων οι οποίες θα εξασφαλίζουν τη βιωσιμότητα ενός μοντέλου ανάπτυξης στον πυρήνα της οποίας εγγράφεται η διασφάλιση της απρόσκοπτης κερδοφορίας του κεφαλαίου. Οι θιασώτες της πράσινης ανάπτυξης πολύ πρόσφατα μας έδωσαν τα πρώτα δείγματα γραφής στο ναυάγιο της Κοπεγχάγης. Αλλά και στην Ελλάδα το όραμα της πράσινης ανάπτυξης αποτυπώνεται ανάγλυφα στο επικείμενο σ/ν για τις Ανανεώσιμες Πηγές Ενέργειας του ΥΠΕΚΑ. Κεντρικός στόχος του σχεδίου νόμου είναι η αναθέρμανση των επενδύσεων και η παραγωγή επιδοτούμενης κερδοφορίας για το μεγάλο εγχώριο αλλά και διεθνές κεφάλαιο, υπεράνω οποιουδήποτε κοινωνικού ή περιβαλλοντικού κριτηρίου με την ταυτόχρονη παράδοση της δημόσιας γης, σχεδόν στο σύνολό της, ως λάφυρο στους ιδιώτες επενδυτές.

Η οικονομική κρίση διαμορφώνει συνθήκες για σύγκρουση με την ακολουθούμενη πολιτική, ρήξη με τα μεγάλα συμφέροντα που δραστηριοποιούνται στο χώρο της ενέργειας και ανατροπή του μοντέλου παραγωγής ενέργειας το οποίο στηρίζεται στο κέρδος, στην αλόγιστη σπατάλη της και στη διασπάθιση φυσικών διαθεσίμων και δημοσίου πλούτου. Ως ΣΥΡΙΖΑ προτείνουμε μια διαμετρικά αντίθετη κατεύθυνση για την ανάσχεση της κλιματικής αλλαγής, την προστασία του περιβάλλοντος, την κάλυψη των κοινωνικών αναγκών και την αποκατάσταση της οικολογικής ισορροπίας με κεντρικά σημεία τη δραστική εξοικονόμηση ενέργειας, τον απεγκλωβισμό του τομέα της ενέργειας από το κέρδος, την αύξηση της ενεργειακής απόδοσης, τον περιορισμό της ζήτησης, την ανασυγκρότηση της ΔΕΗ σε 100% δημόσια βάση, την αντιστροφή του ενεργειακού ισοζυγίου υπέρ των ΑΠΕ με αποκεντρωμένη παραγωγή, κοινωνικό και δημόσιο έλεγχο και ταυτόχρονη ανάπτυξη εγχώριας παραγωγής και συντήρησης συστημάτων παραγωγής και αποθήκευσης ενέργειας από ΑΠΕ.


* Τα κινήματα που αναπτύσσονται, συνεισφέρουν σε μια εναλλακτική αντιμετώπιση του ενεργειακού προβλήματος στη χώρα;

Ισχυρές τοπικές αντιστάσεις για προβλήματα που σχετίζονται με ενεργειακές δραστηριότητες έχουν πάρει έναν πανελλαδικό χαρακτήρα τα τελευταία χρόνια και έχουν αναδείξει ριζικά διαφορετικές προσεγγίσεις. Παρά τις διαφορετικές αφετηρίες των τοπικών κινημάτων, από τους αγωγούς στον Έβρο μέχρι την λιγνιτική Κοζάνη και από τα μεγάλα υδροηλεκτρικά φράγματα στα ποτάμια και την ανεξέλεγκτη χωροθέτηση των ΑΠΕ στα νησιά μέχρι τα νέα ενεργειακά κέντρα στην Στερεά Ελλάδα, η αντίληψη για τις κοινές αιτίες των προβλημάτων κερδίζει ολοένα και περισσότερο έδαφος. Ιδιαίτερα όσοι βρέθηκαν αντιμέτωποι με πολλά διαφορετικά μέτωπα ενέργειας, όπως για παράδειγμα στη Βοιωτία, συνειδητοποίησαν γρήγορα ότι οι λύσεις δεν περιορίζονται στην εύρεση «καθαρών» τεχνολογιών. Το πιο ουσιαστικό στοιχείο όμως που φέρνουν τα κινήματα των πολιτών είναι το αίτημα του εκδημοκρατισμού στην παραγωγή, την χωροθέτηση και τον έλεγχο των πηγών ενέργειας. Το αίτημα της συμμετοχής στη λήψη αποφάσεων που από την τοπική κλίμακα συναρθρώνονται στο συνολικό αίτημα της παρέμβασης στον μακροχρόνιο ενεργειακό σχεδιασμό της χώρας. Την έμπρακτη αμφισβήτηση του κυρίαρχου ενεργειακού και αναπτυξιακού μοντέλου που τόσο σε τοπικό όσο και σε πλανητικό επίπεδο συσσωρεύει αδιέξοδα.

* Μια αριστερή προσέγγιση στο θέμα της ενέργειας πρέπει να θέσει στο επίκεντρο την αντικαταναλωτική συμπεριφορά;

Αν με τον όρο "αντικαταναλωτική συμπεριφορά" εννοείτε τον περιορισμό της αλόγιστης σπατάλης ενέργειας, αυτό αποτελεί αυτονόητη υποχρέωση κάθε ενημερωμένου πολίτη. Μια «αριστερή προσέγγιση στο θέμα της ενέργειας» προϋποθέτει περισσότερα πράγματα: Γνώση της πραγματικής κατάστασης στην Ελλάδα, την Ευρώπη και τα άλλα κράτη της γης και αναζήτηση νέων τρόπων σκέψης και δράσης για την ανατροπή του κυρίαρχου μοντέλου οικονομικής ανάπτυξης που καταστρέφει την βιόσφαιρα και απειλεί με κλιματική αποσταθεροποίηση τον πλανήτη. Με δύο λόγια μια αριστερή προσέγγιση οφείλει να εγκαταλείψει τον "οικονομισμό” και τον "παραγωγισμό" και να ανοιχτεί σε νέες αναζητήσεις νέων λύσεων των πολιτικών και οικονομικών προβλημάτων, που απαιτούν οι νέες κοινωνικές και τεχνολογικές εξελίξεις.

* Η ενέργεια θεωρείται σημαντικός τομέας στο πλαίσιο της διαφημιζόμενης πράσινης πολιτικής, πεδίο απασχόλησης και σημαντικών επενδύσεων. Ποια είναι τα λεπτά όρια ανάμεσα στην ανάπτυξη και την προστασία του περιβάλλοντος;

Το εμπόριο των ενεργειακών πηγών και της παραγόμενης ενέργειας αποτελεί ένα σύγχρονο El Dorado στην καρδιά της παγκοσμιοποιημένης οικονομίας. Η «πράσινη» ενέργεια είναι ένα ενδεικτικό παράδειγμα: τα ποσά που διατίθενται ως επιδοτήσεις σε Ευρώπη και Αμερική είναι τεράστια. Οι τεχνολογίες που προωθούνται είναι αποκλειστικά αυτές που επιλέγουν οι μεγάλες βιομηχανίες του κλάδου. Η ανεξέλεγκτη χωροθέτηση, η υπερσυγκέντρωση χωρίς μέριμνα για την αντοχή των οικοσυστημάτων προκαλούν οξύτατα προβλήματα και αντιδράσεις.
Στην πραγματικότητα η αντιμετώπιση των μεγάλων περιβαλλοντικών και κοινωνικών προβλημάτων θέτει επιτακτικά την ανάγκη ενός ριζικά διαφορετικού μοντέλου ισόρροπης και αξιοβίωτης ανάπτυξης σε αντίθεση με τη συνεχή οικονομική διόγκωση. Ισόρροπης με την έννοια ότι πρέπει να συνδυάζει την οικονομική, με την κοινωνική και πολιτισμική ανάπτυξη, αξιοποιώντας τα συγκεκριμένα γαιοφυσικά, περιβαλλοντικά και πολιτισμικά συγκριτικά πλεονεκτήματα. Αξιοβίωτης δηλαδή προσανατολισμένης στις ανάγκες της κοινωνίας και ελεγχόμενης από την ίδια την κοινωνία. Στηριγμένης σε «αγαθά» όπως τα καθαρά τρόφιμα, το ασφαλές νερό, η ποιότητα του αέρα, η καλύτερη υγεία και παιδεία, ο ελεύθερος χρόνος, η επικοινωνία και η γνώση, οι τέχνες και οι επιστήμες και σε «διαφορετικές» αξίες όπως η ισότητα, η αλληλεγγύη, η συμμετοχή. Η αντιμετώπιση των κρίσεων οδηγεί στην αδήριτη ανάγκη για την αλλαγή των προτύπων κοινωνικής οργάνωσης. Aναζητούμε ένα "συνολικό οικολογικό μετασχηματισμό της (ελληνικής) οικονομίας και κοινωνίας σαν απάντηση στη σημερινή πολύπλευρη κρίση του κυρίαρχου παραγωγικού-καταναλωτικού μοντέλου", δηλ. ένα μετασχηματισμό με δημοκρατία, αναδιανομή και δικαιοσύνη – σε αντιπαράθεση με την κυρίαρχη τεχνοκρατική / αυταρχική / bussiness as usual" πράσινη ανάπτυξη.

* Τι στόχους έχει η πανελλαδική συνάντηση που σχεδιάζει η θεματική περιβάλλοντος;

Πολλοί θα μας χαρακτηρίσουν τρελούς που οργανώνουμε πανελλαδική συνάντηση στη Θήβα. Ομολογουμένως η επιλογή αυτή παρουσιάζει πολλές, κυρίως τεχνικές, δυσκολίες. Το συζητήσαμε διεξοδικά και καταλήξαμε ότι αξίζει να πειραματιστούμε. Να οργανώσουμε μια πανελλαδική συνάντηση εκεί ακριβώς όπου οι πολίτες της Βοιωτίας καλούνται να αντιμετωπίσουν και να αντισταθούν στη μετατροπή της περιοχής τους σε ενεργειακό κέντρο της χώρας, εκεί όπου οι ευρωπαϊκοί ενεργειακοί όμιλοι διαγκωνίζονται να πιάσουν την καλύτερη θέση, εξαγοράζοντας ή συμπράττοντας με τους αντίστοιχους ελληνικούς ομίλους.
Στον σχεδιασμό της συνάντησης μάς βοήθησε ιδιαίτερα η εμπειρία που αποκομίσαμε από τη διαβούλευση της θεματικής σχετικά με το νομοσχέδιο για τις ΑΠΕ. Σχεδόν το σύνολο των μελών της θεματικής δραστηριοποιούνται έντονα και σε τοπικά κινήματα, γεγονός που μας έδωσε τη δυνατότητα μέσα από την ώσμωσή μας με ευρύ φάσμα ανθρώπων να καταλήξουμε στην τεκμηρίωση της κριτικής του σ/ν. Κάτι ανάλογο επιχειρούμε να κάνουμε και στη συνάντηση. Να συναντηθούμε και να συζητήσουμε με ένα όσο το δυνατόν ευρύτερο φάσμα ανθρώπων εντός και εκτός ΣΥΡΙΖΑ, με πολλές, διαφοροποιημένες και αντιθετικές, πολλές φορές, απόψεις ώστε να βγούμε όλοι πιο πλούσιοι σε προβληματισμό και να αποδείξουμε ότι η συνάντηση ανθρώπων διαφορετικών γενεαλογιών μπορεί να είναι και θελκτική και χρήσιμη.

avgi.gr